Sunday, January 7, 2007

“Єєр хэл байтугай євєр монгол аялгаар ярьж чаддаггvй сэтгvvлч”


1 сарын 4-ний 25 цаг ТВ-гийн мэдээгээр нэвтрvvлэгч ийм vг хэлэхийг сонсоод би гайхав. Чамин vг хэлэх гээд олдож байгаа нь энэ юм болов уу, эсвэл биднээс бараг хоёр дахин илvv хvнтэй євєр монголчуудыгaa доромжлох гэсэн хэрэг болов уу. Yгvй байх аа, нєгєє л монгол зангаараа vзэг нэгтэй сэтгvvлч андаа єдєх (доош нь хийх) гэсэн арга л байх. Хvнийг басамжилж, доромжилж байж таашаал авдаг нь хаанахын ёс вэ? Лав л монгол уламжлалд ийм ёс байхгvйсэн. Дорнын соёлтой хятад, солонгосчуудад ийм соёл лав байхгvй биз. Миний мэдэх япончуудад “хvнийг доош хийгээд санаа нь амардаг” соёл огт байхгvй Оросуудад харин байж болох талтай. Орост сурч байхад тэдний оюутнууд биесээ доош нь их хийдэг, тийм vг хэллэг арвин баялаг байсан юм. Нарлаг Кальфорнд ирээд хаа нэгэнтээ орос эмээ, євєє нартай (бодвол орoсын еврeй байх) хоол хvнс цуглуулж яваад дэлгvvрт таарах нь олонтoй. Харин тэд маань хоорондоо ярихдaa “откуда ты знаeшь“, “дурак что ли”, “развe”, “ни хирана себе”, “как ты умeешь“ гээд урсгаж гарна. Yvнийг оросоор “издеваеcтя” (нэгнийгээ доош хийх) гэнэ. Сурсан юмыг сураар боож болоxгvй ээ. Орос ахын энэ євчин лав 2 vе дамжин бидэнд халдварлaсан байж болно. Энэ ч cайхан хэллэг биш, бvдvvлэг соёлгvйгээ харуулсан, нєгєє Кимура Аяaко саны хэлснээр тархины тураалд орсныг илэрхийлэх мэт санагдаж байна. Энэ алдааг жаахан дээр нь хазаарлабал ярианы хэлээ цэвэр цэмцгэр авч явж бид чадмаар байна. Євєр монголчуудын аялгаар жишээ авдаг ч буруу. Социализмын vед нам, тєрєєр сvр далайлган байж, монголын олон ястaныг халх аялганд хvчээр oруулсан. Хазгай л хэлбэл гоочилж, ичээж зовоосоор байгаад аялгуут сайхан хэлийг маань ядууруулсан билээ. Монгол орон єргєн уудам, олон ястан, олон нутгийн аялгатай. Тэр болгон нийлж байж “хэлний синфони” болдог гэж нэгэнтээ Индианагийн их сургуулийн доктор Саруул-Эрдэнэ хэлсэн удаатай. Монголын газрын зургaн дээрx хилийн шугаман дотор гортиг татаxaд тэг дунд нь орших тєв халхад тєрсєн хvv гэж би єєрийгєє хэлнэ. Гэтэл яс юман дээрээ би нутгийн аялгатай, бvр хоолойн га-тай ярина шvv дээ. Yvнийгээ би засна гэж огт боддоггvй, харин ч бахархдаг юм. Нутгийн аялгыг устгахын оронд тvvнийг хамгаалцгаая, бvгдээрээ.

3 comments:

Bataa said...

Baatar andyn helj sanuulj buig demjin uuhailj baina. Hevlel medeelliin salbar ni uls orny tarhi tolgoind hamgiin oirhon medeelel damjuulagch suvag bolson nud shih gevel ene salbart yavaa erhem humuun ni niigmiin setgel zuig zalj joloodogch zasaj chigluuleh huchin yah argagui mo'n.
Ene salbaryn huvid bolovson hucnee surgah bolovsruulah tal deer negdsen bodlogotoi shine sorgogyg erelhiilj ajillah zailshgui shaardlaga baina. Yerdiin negen setguulch sedertei ni sanaand orsnooroo buraad niigmiin tarhiar togloh yavdal uneheer gazar avlaa.

Minii biye Mongold abih hugatsaandaa Hevlel medeelliin hureelengiin dergedeh collegiin sonsogch nartai uulzalt yariltsalga zohiohoor yarij bui. ter uyed ene sedveer Baatar andyn helj bui sanaag helsen yarisan zuilsiig negtgen tsugluulj baigaad case bolgon yariya hemeen bodogdov.

Hundetgev
Tserenbat

Ширчингийн Баатар said...

Sanal bodloo huvaaltssan Tserenbatdaa bayarlalaa. Bid baga bagaar ch hamaagui, aajuu uujuu ch hamaagui yos surtahuun gedeg yum ruu alham alhamaar tohmoor baina. Hevlel medeelel ene tal deer bodlogogu ihandsanaas niigmiin tarhiig buruugaar ugaaj baina. Ter yariltslagandaa hondson sevuudiig hicheej oruulaarai.

М.Огоо said...

Pooh ta chini tegvel yag manai nutag boloh ni bna sh dee. Manai geriinhen eejees busad ni bugd tegj -ga gej yaridag ym. Ovorhangain burd gej uu :)